Dreigende sloop
van het Antwerpse goederenstation Dokken Stapelplaats
Politiek façadisme
Vorige week vrijdag keurde het
Antwerpse college de sloop van het 19de-eeuwse Noordstation
goed. Weinig Antwerpenaren zijn daarvan op de hoogte. Niet moeilijk: de titel
van het collegebesluit is misleidend (‘Bouwproject fietsbrug’) en
op de wekelijkse persbriefing werd de beslissing verzwegen.
Waarom alweer zo’n
fundamentele stedenbouwkundige beslissing zonder enig debat? Het gaat niet om
een goedkoop gebouwde loods, wel om een landschapsbepalend goederenstation
midden in de stad. Na 1862 verrezen op regelmatige afstand grote publieke
gebouwen aan de nieuwe Leien. Het Noordstation was
daarvan het meest noordelijk gelegen monument en is sinds de sloop van de
Koninklijke Stapelhuizen in 1990 ook het enige nog overblijvende complex dat
verwijst naar het industriële verleden aan de Noorderplaats.
De ontw
De besluit
Historische ankerpunten dienden mee
verwerkt in de bouwplannen. In de daarop volgende stedenbouwkundige wedstrijd
werd dit principe bevestigd. Het winnende ontwerpteam wees op de waarde van de
historische relicten en verwerkte het stationsgebouw in tekeningen en maquette
(zie afbeelding). Op 18 oktober 2004 keurde de gemeenteraad een bijzonder plan
van aanleg goed, waarin op advies van de afdeling Monumenten en Landschappen
van de
‘Het gezicht van de
voormalige site dient duidelijk herkenbaar te blijven naar de stad toe,’
luidde het advies. In het BPA sloop wel een inhoudelijke contradictie tussen de
wenselijkheid van behoud en de mogelijkheid tot sloop: ‘het integraal
behoud van het voormalig Noordstation is echter geen
verplichting’. Het wettelijk kader bleek dus op zijn beurt niet meer dan
een advies. Alle opties bleven open. Het was aan de bouwheer
om over het lot van het voormalige goederenstation te beslissen.
Begin juli 2005 raakte bekend dat
de Hogeschool Antwerpen de gronden zou kopen om er een nieuwe campus te bouwen.
De directeur drukte zich bewonderend uit over de ‘imposante gevel’
van het oude goederenstation. De coördinator communicatie dacht zelfs
verkeerdelijk dat de gevel geklasseerd was – ‘terecht’ vond
hij – en kondigde in de
Verwarrend was dat de toegelaten
zes bouwlagen uit de verkoopsakte er ineens negen bleken, zoals inderdaad
toegestaan in het bijzonder plan van aanleg.
Vorige maand kantelde het verhaal.
De Hogeschool liet aan de gemeentelijke planningscel weten dat het
vooropgestelde bouwprogramma niet te combineren viel met het behoud van het Noordstation. Een technisch rapport verduidelijkte waarom.
Werd dit rapport van amper twee bladzijden en opgesteld in opdracht van de
Hogeschool zelf aan een kritische tegenexpertise
onderworpen door onafhankelijken? We durven het
hopen, want de ‘bewijsvoering’ is op zijn minst slap en de erop
gebaseerde beslissing niet gering.
Op basis van dit rapport schreef de
verantwoordelijke coördinator en procesbegeleider voor de ontw
In het ontwerpbesluit noteerde hij:
‘De afbraak van het station is als gevolg van het project scholencampus
een feit.’ Het schepencollege nam er akte van en
keurde het besluit op 15 december goed. De Hogeschool krijgt op die manier de
toelating om een sloopvergunning aan te vragen en mag de sloop van het Noordstation ook mee opnemen in de projectomschrijving voor
de geselecteerde bouwkandidaten.
Klassiek bij dit soort besluit
Als het goederenstation verdwijnt,
kan de brug in het nieuwbouwproject geïntegreerd worden. Uit het
collegebesluit blijkt dat beide partners daarvoor al ‘de noodzakelijke
juridische constructies’ aan het opmaken zijn en dat ‘gelet op de
strakke timing van het project Fietsbrug’ de bouwcondities zo snel
mogelijk gecommuniceerd moeten worden.
Even klassiek duiken de kritieken
van façadisme en schaalbreuk als legitimatie
op. Bij andere markante bouwprojecten in Antwerpen blijkt dat geen punt, denken
we maar aan de vele nieuwbouw achter oude gevels in de universiteitsbuurt of de
inplanting van het hotelcomplex achter de laagbouw van de Red Star Line.
De slooptoelating kreeg alvast
negatief advies
Willen we respectvol omgaan met ons
erfgoed? Volgens het nieuwe stadsbestuur wel. In het pas bekendgemaakte
bestuursakkoord staat te lezen dat de monumententoets beter dient ingevoerd
voor alle vergunningsgerelateerde activiteiten en dat de inventaris Bouwkundig
Erfgoed verder geactualiseerd zal worden, met extra aandacht voor het maritiem-industriële erfgoed. Wel dan: het voormalige
goederenstation aan het Eilandje valt onder deze noemer.
Hier kan gezocht worden naar
creatieve manieren om het Noordstation als historisch
relict een plek te geven in het ieuwbouwproject,
incluis de landschapsbepalende gevel aan de Ellermanstraat.
Of zijn de bestuursintenties ijdele woorden en is dit het werkelijke façadisme: niet doen wat je zegt te willen doen?
21 december 2006